जर्सी सिटीमा नेपालका बाढी पीडितप्रति दीप प्रज्ज्वलन तथा प्रार्थना सभा, विश्वव्यापी जलवायु न्यायको आह्वान

जर्सी सिटी सिटी हलमा निर्वाचित जनप्रतिनिधि, सामुदायिक अगुवा र नेपाली डायस्पोरा संघसंस्थाको सहभागिता; “जलवायु संकट सिर्जना गर्न सबैभन्दा कम योगदान दिएका हिमाली समुदायले यसको सबैभन्दा ठूलो मूल्य चुकाउनु हुँदैन”

Exclusive: जर्सी सिटी, न्यू जर्सी: नेपालमा आएको विनाशकारी बाढीमा ज्यान गुमाएकाहरूको सम्झना, अझै बेपत्ता हजारौं व्यक्तिको सकुशलताको प्रार्थना तथा पीडित, उद्धार गरिएका र शोकसन्तप्त परिवारप्रति ऐक्यबद्धता जनाउन शनिबार साँझ जर्सी सिटी सिटी हलमा भावपूर्ण दीप प्रज्ज्वलन तथा प्रार्थना सभा (Candlelight Prayer Vigil) सम्पन्न भएको छ। अगस्ट २९ तारिख जर्सी सिटी सहरको ग्रोभ स्ट्रिटस्थित सिटी भवनमा आयोजित कार्यक्रममा समुदायका सदस्य, निर्वाचित जनप्रतिनिधि, नागरिक अगुवा तथा विभिन्न नेपाली डायस्पोरा संघसंस्थाका प्रतिनिधिहरू एकै ठाउँमा भेला भएर नेपाल र नेपाली जनताप्रति ऐक्यबद्धता व्यक्त गरे।

Photo: Rajan Kafle

कार्यक्रमको साझा सन्देश थियो:

“ऐक्यबद्धतामा। प्रार्थनामा। आशामा।

हामी सधैं, सँगै।”

प्रार्थना सभाको आयोजना जर्सी सिटी नेपाली कम्युनिटी (JCNC) को आयोजनामा तथा सिटी अफ जर्सी सिटी, न्यू योर्कस्थित नेपाली महावाणिज्यदूतावास र सिटी अफ जर्सी सिटीको विमेन्स एडभाइजरी बोर्डको सहयोगमा आयोजना गरिएको थियो।

वक्ताहरूले विपदमा ज्यान गुमाएकाहरूप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै बेपत्ता, घाइते र विस्थापितहरूको सकुशलताको कामना गरे। उनीहरूले पीडित परिवार, बाँच्न सफल भएका नागरिक तथा सम्पूर्ण नेपाल र नेपाली जनताप्रति ऐक्यबद्धता व्यक्त गरे।

बाढीमा मृत्यु हुनेको संख्या ९३९ पुग्यो, ३,९२५ अझै बेपत्ता

अगस्ट ३१ सम्म नेपालमा आएको विनाशकारी बाढीका कारण मृत्यु हुनेको संख्या ९३९ पुगेको र ३,९२५ जना अझै बेपत्ता रहेको यस समाचारका लागि उपलब्ध गराइएको नेपाल सरकारको राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणसम्बन्धी तथ्यांकमा उल्लेख छ।

उपलब्ध विवरणअनुसार विपद्पछि ११,३७९ जना घाइते तथा उद्धार गरिएका छन् भने खोज, उद्धार, राहत तथा विपद् प्रतिकार्यमा २१,००८ सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको छ।

यस विपद्ले विदेशी नागरिकलाई समेत प्रभावित गरेको छ। उपलब्ध जानकारीअनुसार करिब ९० जना अमेरिकी नागरिक तथा ३१ देशका ५४० जनासम्म विदेशी नागरिक बेपत्ता रहेको जनाइएको छ।खोज, उद्धार तथा मृतकको पहिचान प्रक्रिया जारी रहेकाले यी तथ्यांक परिवर्तन हुन सक्नेछन्।

तर यी संख्याका पछाडि आफ्ना प्रियजनको खबर पर्खिरहेका परिवार छन्, आफन्त गुमाएर शोकमा डुबेका मानिस छन्, घरबार र जीविकोपार्जन गुमाएका परिवार छन् र पुस्तौंदेखि बसोबास गर्दै आएका बस्ती नै उजाडिएका समुदाय छन्।

जर्सी सिटीमा आयोजित दीप प्रज्ज्वलन कार्यक्रम हजारौं माइल टाढा रहेर पनि ती जीवन र पीडालाई सम्झने एउटा साझा थलो बन्यो।

नेपालसँग उभियो जर्सी सिटी

नेपालको पीडालाई न्यू जर्सीको अत्यन्त विविधतापूर्ण सहर जर्सी सिटीको मुटुसम्म ल्याएको उक्त कार्यक्रममा सहभागीहरूले मृतकहरूको सम्झनामा दीप प्रज्ज्वलन गरे र बेपत्ता, घाइते तथा विस्थापितहरूको लागि प्रार्थना गरे।

जर्सी सिटीका पूर्व काउन्सिलम्यान स्टिभ लिप्स्कीले नेपाल र विपद् पीडितहरूको लागि विशेष प्रार्थना गरे।

कार्यक्रमका अतिथि वक्ताहरूमा हड्सन काउन्टी कमिस्नर य्राइडा अपोन्टे-लिप्स्की, न्यू जर्सी एसेम्बलीवुमन केटी ब्रेनन, जर्सी सिटी काउन्सिलम्यान टम जुप्पा, काउन्सिलम्यान रोलान्डो लाभारो जुनियर, काउन्सिलवुमन एलेना लिटल, पूर्व काउन्सिलम्यान स्टिभ लिप्स्की, होल स्पेक्ट्रम अटिजमकी संस्थापक तथा जर्सी सिटी विमेन्स एडभाइजरी बोर्ड सदस्य शेरी सिंह र फार्मासिस्ट तथा सामुदायिक अगुवा डा. अर्जुमन्द जुवेरिया लगायत थिए।

वक्ताहरूले आफन्त गुमाएका परिवारप्रति समवेदना व्यक्त गर्दै विपदबाट बाँच्न सफल नागरिक तथा सम्पूर्ण नेपाली जनतासँग आफूहरू उभिएको बताए।

आयोजकहरूका अनुसार कार्यक्रमलाई न्यू जर्सी स्टेट सिनेटर राज मुखर्जी, न्यू जर्सी एसेम्बलीम्यान रवि भल्ला, जर्सी सिटीका मेयर जेम्स सोलोमन तथा सिकाकस सहरका मेयर माइकल गोनेलीले समेत समर्थन तथा ऐक्यबद्धता जनाएका थिए।

नेपाली डायस्पोराको साझा ऐक्यबद्धता

राष्ट्रिय विपत्तिको यस घडीमा आयोजित कार्यक्रमले नेपाली डायस्पोराका विभिन्न संघसंस्थाबीचको सहकार्य र एकतालाई पनि उजागर गर्‍यो।

कार्यक्रमका सह-आयोजक तथा सहभागी संघसंस्थाहरूमा गैरआवासीय नेपाली संघ एनआरएनए आईसीसी, युनाइटेड नेपाली डायस्पोरा अर्गनाइजेसन (UNDO) इन्टरनेशनल, एनआरएनए न्यू जर्सी, विमेन फर कज (WFC), न्यू जर्सी नेपाली समाज, फ्रेन्ड्स अफ एड्वान नेपाल, नेपाली डायस्पोरा एलायन्स (NDA), नेपाली जनसम्पर्क समिति अमेरिका (NPRCA), UNDO USA, प्रवास नेपाली सम्पर्क समिति अमेरिका (PNSSA) र ARC for Nepal लगायत रहेका थिए।

आयोजक समितिका तर्फबाट जर्सी सिटी नेपाली कम्युनिटीकी सह-संस्थापक तथा जर्सी सिटी विमेन्स एडभाइजरी बोर्ड सदस्य डा. विष्णुमाया परियार; एनआरएनए न्यू जर्सी च्याप्टरका अध्यक्ष कृष्ण अधिकारी; एनआरएनए आईसीसी सदस्य तथा नेपाली जनसम्पर्क समिति अमेरिकाका उपाध्यक्ष सञ्जीव श्रेष्ठ; ARC for Nepal का संस्थापक राजेन्द्र श्रेष्ठ; विमेन फर कजकी पूर्व अध्यक्ष सरला तिमल्सिना; तथा युनाइटेड शेर्पा किदुग न्यू योर्ककी सदस्य नुकु शेर्पाले सम्बोधन गरे।

कार्यक्रमको सञ्चालन जर्सी सिटी नेपाली कम्युनिटीका सह-संस्थापक तथा युनाइटेड नेपाली डायस्पोरा अर्गनाइजेसन (UNDO) इन्टरनेशनलका प्रवक्ता प्रदीप परियार थापाले गरेका थिए।

कार्यक्रममा News 12 New Jersey तथा New York Fashion Week का House Photographer राजन काफ्ले लगायत सञ्चार तथा समुदायका प्रतिनिधिहरूको पनि उपस्थिति रहेको थियो।

Nepalism.com कार्यक्रमको मिडिया पार्टनर रहेको थियो।

यो विपत्तिले उठाएको ठूलो हिमाली प्रश्न

जर्सी सिटीको दीप प्रज्ज्वलन कार्यक्रमको पहिलो उद्देश्य मृतकहरूको स्मरण र पीडितहरूप्रति ऐक्यबद्धता प्रार्थना थियो। तर नेपालमा भएको यस विनाशले एउटा अझ ठूलो प्रश्न पनि उठाएको छ:

तीव्र गतिमा परिवर्तन भइरहेको जलवायुबीच हिमाली समुदाय कसरी सुरक्षित रहने?

नेपाल विश्वकै अत्यन्त संवेदनशील हिमाली जलवायु प्रणालीमध्ये एकको काखमा अवस्थित छ। यस समाचारका लागि उपलब्ध तथ्यांकअनुसार नेपालको हिमाली क्षेत्रमा करिब ३,२५२ हिमनदी (ग्लेसियर) छन्, जसले लगभग ५,३२३ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेका छन्।

तीमध्ये कर्णाली नदी बेसिनमा १,३६१, गण्डकी बेसिनमा १,०२५, कोशी बेसिनमा ७७९ र महाकाली बेसिनमा ८७ वटा हिमनदी रहेका छन्।

त्यस्तै, यी हिमाली हिम प्रणालीसँग सम्बन्धित करिब २,३२३ हिमताल (Glacial Lakes) रहेको उपलब्ध विवरणमा उल्लेख छ।

नेपालको सीमाभन्दा पर तिब्बती पठार र विस्तृत हिन्दुकुश–हिमालय क्षेत्र हिउँ र बरफको विश्वकै विशाल भण्डारमध्ये एक हो। चीनमा मात्रै दशौं हजार हिमनदी नक्सांकन गरिएको तथ्यले हिमालयको हिम प्रणाली कुनै एउटा देशमा सीमित नभई अन्तरदेशीय र विश्वव्यापी महत्वको रहेको देखाउँछ।

यी हिमनदी केवल हिमालको सुन्दर दृश्य होइनन्। तिनीहरू नदी, कृषि, जैविक प्रणाली, जलविद्युत् र हिमालदेखि तल्लो भूभागसम्म बसोबास गर्ने करोडौं मानिसको जीवनसँग जोडिएको विशाल प्राकृतिक जल प्रणालीका महत्वपूर्ण आधार हुन्।

त्यसैले हिमालयको बरफमा हुने परिवर्तनको प्रभाव हिमालमै सीमित रहँदैन।

तात्दै गएको हिमालय

विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिले हिमालयको प्राकृतिक वातावरण परिवर्तन गरिरहेको छ।

यस क्षेत्रका धेरै हिमनदी पछाडि हटिरहेका र आफ्नो हिमपिण्ड गुमाइरहेका छन्। वर्षाको स्वरूप, हिमपात, हिउँ पग्लने गति र हिमतालको अवस्थामा आउने परिवर्तन जब भिरालो भूगोल र चरम मौसमी घटनासँग जोडिन्छ, त्यसले थप जटिल तथा विनाशकारी जोखिम निम्त्याउन सक्छ।

हिमाली बस्तीका लागि यस्ता जोखिममा हिमताल विस्फोटजन्य बाढी (Glacial Lake Outburst Flood–GLOF), आकस्मिक बाढी, पहिरो, गेग्रान तथा लेदोसहितको बहाव, भूक्षय र तल्लो क्षेत्रमा अचानक हुने विनाश पर्न सक्छन्।

तर प्रत्येक बाढी, हिमनदीको भत्काइ वा पहिरोलाई जलवायु परिवर्तनकै प्रत्यक्ष र एकमात्र परिणामका रूपमा व्याख्या गर्नु वैज्ञानिक रूपमा उचित हुँदैन। प्रत्येक विपद्को तत्कालीन कारण र त्यसलाई बढाउने परिस्थितिबारे छुट्टाछुट्टै वैज्ञानिक अध्ययन आवश्यक हुन्छ।

यद्यपि व्यापक प्रवृत्ति स्पष्ट छ—तात्दै गएको पृथ्वीले हिमाली वातावरण र हिमाली जोखिम उत्पन्न हुने भौतिक परिस्थितिलाई परिवर्तन गरिरहेको छ।

यसले हिमनदी र अस्थिर पहाडी भूभागमुनि बसोबास गर्ने समुदायहरूको दीर्घकालीन सुरक्षाबारे गम्भीर चिन्ता बढाएको छ।

त्यसैले नेपालको यो विपत्ति एउटा घटनाको पीडा मात्र होइन; यो भविष्यका लागि एउटा गम्भीर चेतावनी पनि हो।

प्रदूषणमा न्यून योगदान, तर जोखिमको ठूलो भार

यही वास्तविकताले नेपालको विपत्तिलाई मानवीय र वातावरणीय संकटसँगै जलवायु न्याय (Climate Justice) को विषय पनि बनाउँछ।

नेपाल र हिमालयका दुर्गम पर्वतीय समुदायहरूले औद्योगिकीकरण र विश्वव्यापी जीवाश्म इन्धनको प्रयोगबाट सञ्चित हरितगृह ग्यास उत्सर्जनमा अत्यन्त न्यून योगदान गरेका छन्।

जर्सी सिटीबाट नेपाल र विश्वलाई सन्देश

जर्सी सिटीमा प्रज्ज्वलित दीपहरूले धेरै अर्थ बोकेका थिए।

ती दीप मृत्यु भएका भनिएका ९३९ जनाको सम्झनामा थिए।

ती अझै बेपत्ता भनिएका ३,९२५ जनाको सकुशलताको आशामा थिए।

ती हजारौं घाइते, उद्धार गरिएका, विस्थापित तथा आफ्नो घर र समुदाय गुमाएका परिवारप्रतिको सहानुभूति र ऐक्यबद्धताका प्रतीक थिए।

तर सामूहिक रूपमा ती दीपले विश्वको एउटा ठूलो जिम्मेवारीलाई पनि उजागर गरे।

हिमाली समुदायको पीडालाई विपत्ति आएर अन्तर्राष्ट्रिय समाचार बनेको बेला मात्र सम्झनु पर्याप्त हुँदैन। नेपाललाई उद्धार र पुनर्निर्माणका बेला ऐक्यबद्धता आवश्यक छ, तर अर्को विपत्ति आउनुअघि नै रोकथाम, पूर्वतयारी, जलवायु अनुकूलन, वैज्ञानिक निगरानी र न्यायोचित जलवायु वित्तीय सहयोग अझ बढी आवश्यक छ।

जर्सी सिटीको उक्त दीप प्रज्ज्वलनले हजारौं माइल टाढा भएको नेपालको पीडाले नेपाली डायस्पोरा, अमेरिकी निर्वाचित जनप्रतिनिधि, नागरिक अगुवा, समुदाय र नेपालका मित्रहरूलाई कसरी एउटै मानवीय भावनामा जोड्न सक्छ भन्ने देखायो।

मृतकहरूलाई सम्झँदै र पीडितहरूको लागि प्रार्थना गर्दै जर्सी सिटीबाट उठेको सन्देश नेपाली पनि थियो र विश्वव्यापी पनि:

“ऐक्यबद्धतामा। प्रार्थनामा। आशामा।

हामी सधैं, सँगै।”

र तीव्र रूपमा तात्दै गएको हिमालयको सन्दर्भमा विश्वले सुन्नुपर्ने अर्को सन्देश अझ स्पष्ट छ:

“जलवायु संकट सिर्जना गर्न सबैभन्दा कम योगदान दिएका हिमाली समुदायले त्यसको सबैभन्दा ठूलो मूल्य चुकाउनु हुँदैन।”

जर्सी सिटीदेखि हिमालयसम्म प्रज्ज्वलित दीपहरूले एउटै अटल सन्देश बोकेका छन्:

“हामी नेपालका लागि सँगै उभिएका छौं।”