रवि–बालेन 'ब्रोमान्स' भाईचारा मित्रताको अर्थ र नेपालको नयाँ मार्गचित्र

-प्रथा मगर | विचार

सूक्ष्म निगरानीमा एक मित्रता

अहिले रवि लामिछाने र बालेन्द्र शाहलाई लिएर सञ्चारमाध्यममा निकै चर्चा चुलिएको छ— उनीहरूको  'ब्रोमान्स' अर्थात भाईचारा मित्रता, कार्यगत सम्बन्ध र यसले नेपालको राजनीतिक भविष्यका लागि राख्ने अर्थका बारेमा। पछिल्लो संसदीय निर्वाचनमा भारी जनमतले क्लिन स्वीप गरेको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सभापति लामिछाने र सोही पार्टीका वरिष्ठ नेता रहेर हाल नेपालको प्रधानमन्त्री बनेका शाहबीचको शक्ति बाँडफाँटलाई लिएर राजनीतिक गफगाफ र षडयन्त्रका सिद्धान्तहरूले निकै प्रश्रय पाइरहेका छन्। तर, यी अड्कलबाजी गर्नेहरूले एउटा कुरा सजिलै बिर्सिरहेका छन्: रवि–बालेनको सहकार्य केवल व्यक्तिगत राजनीतिक महत्त्वाकांक्षामा मात्र टिकेको थिएन। यो त नेपाली जनताको भाग्य बदल्ने एउटा साझा दृढ संकल्पमा बनेको हो।

फुटको भविष्यवाणी तर राष्ट्र निर्माणको लागि एकता

धेरै राजनीतिक विश्लेषकहरूले यी दुई नयाँ राजनीतिक हस्तीहरूबीच ढिलोचाँडो फुट हुने भविष्यवाणी गरिरहेका छन्। यसो गर्दा उनीहरूले पुरानै विश्लेषणात्मक गल्ती दोहोर्‍याइरहेका छन्— यो सैद्धान्तिक राजनीतिक गठबन्धनलाई शाह वंश, राणा शासनदेखि स्वार्थी राजनीतिज्ञहरूका पुस्तासम्मले देखाएको 'लेनदेन र धोकाधडी' को चश्माबाट हेरिरहेका छन्।

यसो गर्दा उनीहरूले एउटा मौलिक सत्यलाई नजरअन्दाज गरिरहेका छन्: रवि लामिछाने र बालेन्द्र शाह आफूले पाएको जनमतका बारेमा एकदमै प्रष्ट छन्— जुन दिगो सुशासन र राष्ट्रिय समृद्धिका लागि हो। त्यो जनमत नै उनीहरूलाई जोड्ने 'ग्लु' हो। यो व्यक्तिगत वफादारी वा चुनावी सुविधा मात्र होइन। यो त जनताको इच्छा हो।

रविको समर्थन: वाचा जो पुरा गरियो

निर्वाचन अगाडि नै रास्वपा र रवि लामिछानेले बालेन शाहलाई नेपालको भावी प्रधानमन्त्रीको रूपमा सार्वजनिक समर्थन गरेका थिए। त्यो वाचा अभियानका क्रममा, निर्वाचनमा र त्यसपछिको परिणाममा पनि कायम राखियो। आज बालेन प्रधानमन्त्री हुनुको मुख्य कारण नै त्यही प्रतिबद्धताको सम्मान हुनु हो।

आफ्नो पहिलो संयुक्त सार्वजनिक उपस्थिति र राजनीतिक र्‍यालीमा रविले पूर्ण आत्मविश्वासका साथ घोषणा गरेका थिए:

"आमा, बालेनले देश बनाउँछ। ढलेको सरकारले ममाथि लगाएको मुद्दा—जसले बालबालिकाको टाउको र छातीमा गोली हानेको थियो—त्यसले मलाई कुनै पनि दिन जेल पठाउन सक्छ। अब मलाई कुनै कुराको चिन्ता छैन, किनकि देशले बालेन पाएको छ।"

ती शब्दहरू फगत व्यक्त गरिएका थिएनन्। ती त एक सहकार्य र साझा लक्ष्यप्रति व्यक्त गरिएको वास्तविक विश्वासका अभिव्यक्ति थिए। यसलाई 'राजनीतिक नाटक' भनेर खारेज गर्ने सन्देहवादीहरूले पुरानै राजनीतिक संस्कृतिको मापदण्डबाट नयाँ सम्बन्धलाई नाप्ने प्रयास गरिरहेका छन्, जहाँ धोका दिनु एउटा स्वभाव जस्तै बनिसकेको थियो।

पेसेवर राजनीतिज्ञ होइनन्— बाध्य भएर बनेका सुधारकहरू

यहाँ एउटा महत्त्वपूर्ण भिन्नता छ जुन विश्लेषकहरूले अझै बुझ्न सकेका छैनन्। रवि र बालेन आफ्नो वंश जोगाउन वा आसेपासेलाई पोस्न आएका पेसेवर राजनीतिज्ञ होइनन्। उनीहरू अर्कै पेशाका व्यक्तिहरू—एक पत्रकार र एक इन्जिनियर—थिए, जसलाई भित्रैदेखि कुहिएको प्रणालीले राजनीतिमा आउन बाध्य तुल्यायो।

तथ्याङ्कले नै वास्तविक कथा भन्छ। आज प्रत्येक नेपालीको थाप्लोमा करिब १ लाख रुपैयाँ सार्वजनिक ऋण छ, जबकि देशको कुल ऋण २९ खर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। नेपालको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (GDP) मा रेमिट्यान्सको हिस्सा २८.६% छ— जसले देशको अर्थतन्त्र वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नागरिकको पसिनामा टिकेको देखाउँछ। बेरोजगारीको दर २०% देखि ३०% को बीचमा रहँदा दैनिक २५०० देखि ३००० युवाहरू देश छोडिरहेका छन्।

यहीं नेपालको अवस्थाले रविलाई पत्रकारिता र बालेनलाई इन्जिनियरिङ पेशा छोड्न बाध्य बनायो। उनीहरूको राजनीतिमा प्रवेश आआफ्नो करियर बनाउनका लागि थिएन—यो त देशको बेथिति र वितृष्णाबाट जन्मिएको नागरिक कर्तव्यको उपज थियो।

शून्य सहनशीलता: नारादेखि नीतिसम्म

उनीहरूको राजनीतिक घोषणापत्र स्पष्ट थियो। आम निर्वाचनअघि मतदातामाझ ल्याइएको रास्वपाको 'नागरिक करार' (Citizen Contract) ले भ्रष्टाचारविरुद्ध शून्य सहनशीलतालाई आफ्नो केन्द्रमा राखेको थियो। यो केवल भाषण मात्र थिएन; यो एक आधारभूत सिद्धान्त थियो। र अहिले, रास्वपा–बालेन सरकारले सन् १९९२ देखि यताको ठूला भ्रष्टाचारका काण्डहरूको छानबिन गर्ने तयारी गरिरहेको छ, जुन बेलादेखि नेपालको पहिलो बहुदलीय निर्वाचनले राजनीतिक भ्रष्टाचारको ढोका खोलेको थियो।

यो व्यक्तिगत लाभका लागि लुछाचुँडी गर्ने नेताहरूको व्यवहार होइन। यो त आफूले के वाचा गरेको हो र असफल भएमा के जोखिम छ भन्ने राम्ररी बुझेका नेताहरूको व्यवहार हो।

जनमतको भार

रवि लामिछाने आफैले उनीहरूको काँधमा रहेको जिम्मेवारीको गम्भीरतालाई लुकाउने प्रयास गरेका छैनन्। नवनिर्वाचित सांसदहरूको अभिमुखीकरण कार्यक्रममा उनले दृढतापूर्वक भनेका थिए:

"अहिलेको समयमा देश केन्द्रमा छ। देशले देखेको सपना पूरा गर्ने हाम्रो जिम्मेवारी हो। देश र समाजले तपाईं वा मेरो मन्त्री वा प्रधानमन्त्री बन्ने व्यक्तिगत सपनाको भारी बोक्दैन; बरु हामीले समाजका सपनाहरूको भारी बोक्नुपर्छ। त्यसैले मानिसहरूले हामीलाई भोट दिएर यहाँ पठाएका हुन्।"

यी शब्दहरू आफ्नै सहकर्मी विरुद्ध राजनीतिक धराप थाप्ने मानिसका होइनन्। यी त कुनै ठूलो लक्ष्यको सेवामा आफ्नो अहमलाई तिलाञ्जली दिने नेताका शब्द हुन्।

ब्रोमान्सलाई बिग्रह पार्ने होइन, उत्सव मनाऔं

हो, रवि लामिछाने र बालेन्द्र शाह दुई फरक व्यक्तित्व र आफ्नै महत्त्वाकांक्षा भएका व्यक्ति हुन्। तर सबै महत्त्वाकांक्षा आफैमा खराब हुँदैन। महत्त्वपूर्ण कुरा त यो हो कि त्यो महत्त्वाकांक्षा कुन नियत भित्र रहेर प्रयोग भइरहेको छ। अहिले यी दुवै व्यक्तिहरू आआफ्ना नीजि महत्त्वाकांक्षाले होइन, नेपाली जनताका लागि उनीहरूले कोरेको साझा मार्गचित्र भित्र रहेर काम गरिरहेका छन्।

उनीहरूको नियतमा शङ्का गर्ने कुनै ठोस आधार अहिलेसम्म छैन। नेपालको राजनीतिक विगतका पापहरूलाई उनीहरूमाथि थोपेर यो भर्खरै सुरु भएको सहकार्यलाई घाँटी थिच्नु बौद्धिक बेइमानी र राजनीतिक रूपमा हानिकारक हुनेछ।

रवि र बालेनको 'ब्रोमान्स' भाईचारा मित्रता भर्खरै सुरु भएको छ। यसमा भाँजो हाल्नु र खोंट खोज्नुभन्दा, नेपालको राजनीतिक विमर्शमा विरलै हुने एउटा कुरा गरौँ: देशले रवि र बालेनलाई संगैसँगै पाएको सुअवसरमा खुसीयाली मनाऔँ।